บทละครรำเรื่องพระเกียรติรถ บทละครเบิกโรงเรื่องดึกดำบรรพ์ บทเสภาเรื่องพญาราชวังสัน กับ สามัคคีเสวก

รายละเอียดเพิ่มเติม:
บทละครเรื่องพระเกียรติรถ พระราชนิพนธ์บทละครรำเรื่องนี้ไม่มีหมายเหตุ ไม่ทราบว่าทรงประดิษฐ์เรื่องขึ้นหรือทรงใช้เนื้อเรื่องมาจากไหน..ส่วนบทละครร้องนั้นมีหมายเหตุจดไว้ว่า แปลงจากบทละครรำตอนต้นเท่านั้นเอง
บทละครเบิกโรงเรื่องดึกดำบรรพ์ พิมพ์ในคราวแรกในงานฉลองสุพรรณบัฏ เจ้าพระยารามราฆพ เป็นบทละครรวม 4 เรื่องตามลำดับดังนี้ มหาพลี , ฤษีเสี่ยงลูก , พระนรสิงหาวตาร , พระคเณศร์เสียงา
บทเสภาเรื่อง พญาราชวังสัน กับ สามัคคีเสวกนี้ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงแถลงพระบรมราชาธิบายไว้เมื่อพิมพ์ครั้งแรกดังนี้
เรื่อง พญาราชวังสัน นั้น ข้าพเจ้าได้เอาเรื่อง โอเทลโล ของ เชกส์เปียร์เป็นหลัก แต่แต่งเป็นบทละครนอกอย่างไทยเรา และแปลงนามบุคคลในเรื่องเป็นไทยทั้งหมด ...ส่วนบทเสภานั้น ข้าพเจ้าได้แต่งขึ้นภายหลับง โดยดัดแปลงบทละครให้เหมาะกับที่จะขับเป็นเสภา และแต่งบทส่งลำเติมขึ้นใหม่บ้าง บทเสภาได้แต่งไว้เริ่มแต่พญาราชวังสันปรารภถึงการจะไปรบและคิดถึงบัวผัน จนถึงยกทัพและเรือออกเดินทางทะเลเท่านั้น เพราะตอนรบจะใช้ขับเป็นเสภาก็คงไม่เพราะหรือเข้าทีเลย...
...เหตุที่จะแต่งบทเสภา สามัคคีเสวก นั้นคือ เมื่อปี พ.ศ.2457 เมื่อข้าพเจ้าออกไปพักผ่อนอิริยาบถอยู่ที่พระราชวังสนามจันทร์ ได้มีข้าราชการในราชสำนักผลัดเปลี่ยนกันจัดอาหารเลี้ยงดูกันทุกๆวันเสาร์ และเมื่อเลี้ยงแล้วมักจะมีอะไรดูกันเล่นอย่าง ๑ โดยมากผู้เลี้ยงได้หาภาพยนตร์ไปฉายดู และได้ดูหลายๆวันเสาร์ติดๆกันก็พากันออกเบื่อจึงได้คิดเปลี่ยนเป็นมีการเล่นอย่างอื่นๆบ้าง ฉะนั้น เมื่อจวนจะถึงคราวที่เจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดีจัดเลี้ยง เจ้าพระยาธรรมาฯ ได้ขอให้ข้าพเจ้าคิดหาการเล่นสักอย่าง๑ ข้าพเจ้าจึงได้ผูกระบำ สามัคคีเสวก ขึ้น ระบำที่กล่าวนี้ได้เล่นตามแบบใหม่เป็นครั้งแรกกล่าวคือไม่มีบทร้องเลย มีแต่หน้าพาทย์ประกอบกับท่าระบำเท่านั้น คราวนี้รำพึงขึ้นว่า ในเวลาพักระหว่างตอนแห่งระบำนั้น ครั้นจะให้พิณพาทย์บรรเลง พิณพาทย์นั้นก็ได้ตีเหน็ดเหนื่อยตลอดเวลาที่เล่นระบำ ควรให้พิณพาทย์ได้พักหายเหนื่อยบ้าง ข้าพเจ้าจึงตกลงแต่งบทเสภาขึ้นสำหรับขับระหว่างตอน ..